Ẹ̀rọ ìṣírò ìdíyelé owó ọ̀fẹ́. Wo owó ọjọ́ iwájú, iye agbára rírà tí owó rẹ yóò pàdánù lórí àkókò, àti iye tí owó lónìí tọ́ sí ní ọdún sẹ́yìn.
Ẹ̀rọ ìṣírò ìdíyelé owó ń fojú díwọ̀n bí ìwọ̀n ìdíyelé ọdọọdún dídúró ṣe ń yí iye owó padà lórí àkókò: Owó Ọjọ́ Iwájú = Iye x (1 + Ìwọ̀n / 100)^Ọdún, Agbára Rírà sì = Iye / (1 + Ìwọ̀n / 100)^Ọdún. Ní ìdíyelé 3% lọ́dọọdún, ohun tí ó ná €1,000 lónìí yóò ná €1,343.92 ní ọdún 10, €1,000 tí a fi pamọ́ sì máa rà ohun tí €744.09 lè rà lónìí.
Imudojuiwọn to kẹhin:
Ẹ̀rọ Ìṣírò Ìdíyelé Owó
Ẹ̀rọ ìṣírò ìdíyelé owó ń dáhùn ìbéèrè méjì tí olùfipamọ́sí kọ̀ọ̀kan máa ń béèrè níkẹyìn: kí ni ohun tí mo ń rà lónìí yóò ná ní ọjọ́ iwájú, àti kí ni owó mi yóò tọ́ sí ní àkókò yẹn? Ìdáhùn méjèèjì wá láti inú àgbékalẹ̀ ìkójọ kan náà. Bí owó bá ń pọ̀ sí i ní ìwọ̀n dídúró lọ́dọọdún, owó ọjọ́ iwájú ti ẹrù ọjà kan náà ni iye tí a ti fi ìlọ́po (1 + ìwọ̀n)^ọdún kún.
Àpẹẹrẹ tí a ṣírò jẹ́ kí ó ye ni kedere: ní ìdíyelé 3% lọ́dọọdún, ohun tí ó ná €1,000 lónìí yóò ná €1,343.92 ní ọdún 10. Yí ojú-ìwòye padà, ìṣírò kan náà sì sọ pé €1,000 tí a fi pamọ́ sábẹ́ ibùsùn fún ọdún 10 yẹn yóò rà ohun tí €744.09 lè rà lónìí nìkan — ìpàdánù nǹkan bí ìdámẹ́rin agbára rírà rẹ̀.
Lílo ẹ̀rọ ìṣírò ìdíyelé owó gba ìsẹ́jú kan: tẹ iye owó kan, ìwọ̀n ìdíyelé ọdọọdún tí a retí (3% ni ìwọ̀n déédéé), àti iye ọdún láàrin 1 sí 50. Àwọn àbájáde ń yí padà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, àwòrán náà sì ń fi hàn bí agbára rírà ṣe ń dín kù ní ọdún kọ̀ọ̀kan.
Ìkójọ
Ẹ̀wọ̀n ìrònú náà: ìdíyelé 3% fún ọdún 10 dà bí àlékún owó 30%. Kò rí bẹ́ẹ̀. Nítorí pé àlékún ọdún kọ̀ọ̀kan ń kàn sí owó tí ó ti ní gbogbo àlékún tẹ́lẹ̀ nínú rẹ̀, àlékún tòótọ́ ni 1.03^10 - 1 = 34.4%. Ní ọdún 20, ìyàtọ̀ náà pọ̀ sí i gidigidi: owó ń lọ sókè ní 80.6%, kì í ṣe 60%.
Èyí gan-an ni èlé tí ń kójọ tí ń ṣiṣẹ́ lòdì sí ọ. Ọ̀nà kánkán tí ó wúlò ni òfin 72: pín 72 pẹ̀lú ìwọ̀n ìdíyelé láti fojú díwọ̀n iye ọdún tí ó máa gbà kí owó lè di ìlọ́po méjì. Ní 3%, owó ń di ìlọ́po méjì ní gbogbo ọdún 24 ní gbàrà.
Tòótọ́ sí Ojúlówó
Àkàǹtì ìfowópamọ́ tí ó ń san 2% èlé ní ọdún tí ìdíyelé jẹ́ 3% kò ń pa owó rẹ mọ́ — ó ń pàdánù nǹkan bí 1% agbára rírà lọ́dọọdún. Èrè ojúlówó (ìpín ọgọ́rùn-ún tí a kéde) ń sọ fún ọ iye yúrò tí o ó ní; èrè tòótọ́ (èrè ojúlówó yọ ìdíyelé kúrò) ń sọ ohun tí àwọn yúrò yẹn yóò lè rà.
Ọgbọ́n kan náà ń kan owó-wíwọlé pẹ̀lú. Owó-oṣù tí kò yí padà fún ọdún márùn-ún ti ìdíyelé 3% ti pàdánù 13.7% agbára rírà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Fífi owó-oṣù rẹ ṣírò nípasẹ̀ ẹ̀rọ ìṣírò ìdíyelé owó ń fi àlékún tí o nílò láti dúró ṣinṣin hàn.
Àwọn olùdókòwò dojúkọ àdánwò kan náà. Owó ìgbowó tí ó ń san 3% ní àyíká ìdíyelé 3% kàn ń dúró sí ipò kan náà; ìdókòwò ọjà tí ó ń san 7% ń fún ni ní nǹkan bí 4% àlékún tòótọ́. Nígbà tí o bá ń fi àwọn àṣàyàn ìdókòwò wéra, yọ ìwọ̀n ìdíyelé tí o retí kúrò nínú èrè tí a kéde kọ̀ọ̀kan kọ́kọ́.
Wíwo Sẹ́yìn
Ìṣírò yíyí padà wúlò gẹ́gẹ́ bí ti iwájú náà. Fífún iye owó lónìí àti ìwọ̀n ìdíyelé ọdọọdún àpapọ̀, pínpín pẹ̀lú (1 + ìwọ̀n)^ọdún ń fi hàn iye owó tí ó wà ní ìgbà àtijọ́ tí ó ní agbára rírà kan náà. Ní ìdíyelé àpapọ̀ 3%, €1,000 lónìí dọ́gba pẹ̀lú nǹkan bí €744 ní ọdún mẹ́wàá sẹ́yìn àti €554 ní ogún ọdún sẹ́yìn.
Èyí ni ọ̀nà tí ó tọ́ láti fi owó, owó-oṣù, àti iye ohun ìní ilé wéra kọjá ẹ̀wádún. Owó láti ọdún 2005 tí a fi wéra pẹ̀lú owó lónìí ń fi ìdíwọ̀n tí ó yàtọ̀ wéra — yúrò tí agbára rírà rẹ̀ yàtọ̀ gidigidi.
Rántí pé ẹ̀rọ ìṣírò náà ń rò pé ìwọ̀n àpapọ̀ dídúró wà, nígbà tí ìdíyelé tòótọ́ ń yàtọ̀ láti ọdún sí ọdún àti láàrin ẹ̀ka: ilé, agbára, àti iṣẹ́-ìsìn kì í sábà máa ń lọ ní ìlọ́po kan náà. Fún ètò gbogbogbòò, àpapọ̀ dídúró tó, ṣùgbọ́n fún ìyípadà ìtàn tí ó pé, lo ìtòsí atọ́ka owó oníbàárà tí a tẹ̀ jáde ní ìjọba.
Àwọn Ẹ̀rọ Ìṣírò tí Ó Jọ Èyí
Ìdíyelé jẹ́ ìdajì àgbékalẹ̀ owó ìgbà pípẹ́ — ìdàgbàsókè ni ìdajì kejì. Lo ẹ̀rọ ìṣírò èlé ìkójọ láti rí bí owó tí a dá sí ìdókòwò ṣe ń dàgbà lórí àkókò kan náà, ẹ̀rọ ìṣírò ìfowópamọ́ láti ṣe ètò fún ìdásí déédéé, àti ẹ̀rọ ìṣírò ìpín ọgọ́rùn-ún fún àyẹ̀wò ìyípadà ìwọ̀n kánkán.
Àwọn Àpẹẹrẹ Lílò
Ṣíṣe ètò ìfẹ̀yìntì
Ṣíṣírò iye tí ètò owó oṣooṣù lónìí yóò ná ní ọdún 20 tàbí 30, kí àfojúsùn owó-ìfẹ̀yìntì rẹ lè jẹ́ ní ìwọ̀n owó ọjọ́ iwájú.
Ìjíròrò owó-oṣù
Ṣíṣírò àlékún tí a nílò láti bá ìdíyelé mu, àti iye agbára rírà tòótọ́ tí owó-oṣù tí kò yí padà ti pàdánù.
Àwọn ìpinnu ìfowópamọ́ ìgbà pípẹ́
Fífi èrè tòótọ́ tí a ṣàtúnṣe fún ìdíyelé ti àkàǹtì ìfowópamọ́ wéra pẹ̀lú kíkàn dá owó dúró.
Fífi owó wéra kọjá ọdún
Yíyí owó ìtàn, owó-oṣù, tàbí iye ohun ìní ilé padà sí owó lónìí fún ìfiwéra tí ó tọ́.
Ṣíṣe àfojúsùn ìdókòwò
Ṣíṣàyẹ̀wò bóyá èrè ìdókòwò tí a retí ń kọjá ìdíyelé, àti ní bí ó ti pọ̀ tó ní ìwọ̀n tòótọ́.
Ìdíyelé ń kó jọ gẹ́gẹ́ bí èlé: àlékún owó ọdún kọ̀ọ̀kan ń kàn sí owó tí ó ti ní gbogbo àlékún tẹ́lẹ̀ nínú rẹ̀. Ní ìdíyelé 3% lọ́dọọdún, owó ń pọ̀ sí i ní ìlọ́po 1.03 ní ọdún kọ̀ọ̀kan, nítorí náà lẹ́yìn ọdún 10 wọ́n ti pọ̀ sí i ní ìlọ́po 1.03^10 = 1.34 — àlékún 34.4% lápapọ̀, kì í ṣe 30%.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn bánkì àárín gbùngbùn pàtàkì, títí kan Bánkì Àárín Gbùngbùn Yúróòpù, ń fojú sí ìdíyelé nǹkan bí 2% lọ́dọọdún. Ìwọ̀n rere kékeré kan ń fi àyè sílẹ̀ láti dín ìwọ̀n èlé kù nígbà tí ọrọ̀ ajé bá dín, ó ń mú kí owó-oṣù àti owó rọrùn láti ṣàtúnṣe, ó sì ń pa àlàyè ààbò mọ́ lòdì sí ìdẹ̀lé (deflation).
Iye ojúlówó ni iye owó lójú ìwé — €1,000 ṣì jẹ́ €1,000 lójú ìwé. Iye tòótọ́ ni ohun tí owó náà lè rà ní tòótọ́ lẹ́yìn tí a ti fi ìdíyelé rò. Bí owó bá ń pọ̀ sí i ní 3% lọ́dún, €1,000 tí a fi pamọ́ fún ọdún 10 ṣì fi €1,000 hàn lójú ìwé, ṣùgbọ́n iye rẹ̀ tòótọ́ jẹ́ €744.09 nìkan ní owó lónìí.
Ní ìwọ̀n ìdíyelé 3% lọ́dọọdún tí kò yí padà, €1,000 yóò pàdánù nǹkan bí 25.6% agbára rírà rẹ̀ ní ọdún 10. Ohun tí ó ná €1,000 lónìí yóò ná €1,343.92, €1,000 rẹ yóò sì rà ohun tí €744.09 lè rà lónìí nìkan.
Fún ètò ìgbà pípẹ́ ní àgbègbè yúrò, ète 2% ti ECB jẹ́ ìpìlẹ̀ tí ó bọ́gbọ́n mu, nígbà tí 3% ń fi àyè ààbò kún un. Fún ìtòsí ìgbà kúrú, lo ìwọ̀n ọdọọdún tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ jáde láti ọ̀dọ̀ ilé-iṣẹ́ ìṣirò orílẹ̀-èdè rẹ tàbí Eurostat.
Bẹ́ẹ̀ni — ìdín owó kù lápapọ̀ ni a ń pè ní ìdẹ̀lé (deflation). Ní àkókò ìdẹ̀lé, agbára rírà owó ń pọ̀ sí i: iye owó kan náà ń rà ohun tí ó pọ̀ sí i lórí àkókò. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó dà bí ohun tí ó dára, ìdẹ̀lé tí ó bá pẹ́ sábà máa ń jẹ́ àmì ìṣòro ọrọ̀ ajé.